Losartan bij hoge bloeddruk: dosering en wat u beter niet combineert

Losartan is een bloeddrukverlager uit de groep van de sartanen, ook angiotensine II-receptorblokkers of A2-remmers genoemd. Hier leest u waarvoor het middel is geregistreerd, hoe de dosis wordt opgebouwd, welke bijwerkingen voorkomen en met welke medicijnen en voedingsmiddelen u moet oppassen. Losartan gebruikt u onder begeleiding van een arts, met controles van bloeddruk, nierfunctie en kalium.

Hoe losartan de bloeddruk verlaagt

Het hormoon angiotensine II vernauwt bloedvaten en zet de bijnieren aan tot de afgifte van aldosteron. Losartan blokkeert de AT1-receptor waaraan dit hormoon zich bindt. Daardoor trekken de bloedvaten minder samen en daalt de bloeddruk. Het lichaam zet een deel van de stof om in een actieve metaboliet die dezelfde receptor blokkeert.

Anders dan een ACE-remmer remt losartan het enzym ACE niet. Bij hoge bloeddruk wordt het maximale effect volgens de productinformatie drie tot zes weken na de start bereikt.

Waarvoor losartan is geregistreerd

De productinformatie van Cozaar, het oorspronkelijke merk, noemt vier toepassingen. Andere fabrikanten noemen dezelfde vier, met één verschil: bij Kaliumlosartan Sandoz geldt de toepassing bij hartfalen alleen voor mensen van 60 jaar en ouder. Voor uw eigen product geldt de bijsluiter in het doosje. Volgens Thuisarts is de ene soort bloeddrukverlager niet beter dan de andere en hangt het van uw situatie af welke soort past. Een overzicht van de groepen staat op de pagina over hart en bloeddruk.

Hoge bloeddruk (essentiële hypertensie) bij volwassenen en bij kinderen en jongeren van 6 tot 18 jaar.
Nierziekte bij volwassenen met hoge bloeddruk en diabetes type 2 die minstens 0,5 gram eiwit per dag in de urine verliezen, als onderdeel van de bloeddrukverlagende behandeling.
Chronisch hartfalen bij volwassenen met een ejectiefractie van ten hoogste 40 procent die onder behandeling stabiel zijn en voor wie een ACE-remmer niet geschikt is, met name door hoest of een contra-indicatie. Wie met een ACE-remmer stabiel is, wordt niet overgezet.
Een kleiner risico op een beroerte bij volwassenen met hoge bloeddruk en een op het ECG vastgestelde verdikking van de linker hartkamer.

Sterktes en combinatietabletten

Losartan zit in de tabletten als kaliumlosartan; het register van het CBG bevat filmomhulde tabletten van 12,5, 25, 50 en 100 mg van het oorspronkelijke merk en van generieke fabrikanten. Daarnaast bestaan combinatietabletten van losartan met de plaspil hydrochloorthiazide; over dat middel leest u meer op de pagina over hydrochloorthiazide.

Of u een tablet mag breken, verschilt per product: bij Cozaar 50 mg is de streep niet bedoeld om te breken, bij Losartankalium Accord 25 en 50 mg alleen om het slikken te vergemakkelijken en niet om de dosis te verdelen. Twijfelt u, vraag het dan aan uw apotheker.

Dosering volgens de productinformatie

De arts stelt de dosis per persoon vast. De tabel geeft de gebruikelijke doses uit de productinformatie.

Een startdosis van 25 mg wordt overwogen bij een tekort aan vocht, bijvoorbeeld door hoge doses plaspillen, en bij mensen ouder dan 75 jaar; verder is dosisaanpassing bij ouderen meestal niet nodig. Na een leverfunctiestoornis in het verleden overweegt de arts een lagere dosis. Bij een verminderde nierfunctie en bij hemodialyse hoeft de startdosis niet anders te zijn. Voor kinderen jonger dan 6 jaar wordt losartan niet aanbevolen, en evenmin voor kinderen met een sterk verminderde nierfunctie (GFR onder 30 ml/min/1,73 m²) of een leverfunctiestoornis.

Situatie	Gebruikelijke start	Verloop
Hoge bloeddruk	50 mg eenmaal per dag	eventueel 100 mg eenmaal per dag, 's ochtends
Hoge bloeddruk met diabetes type 2 en eiwitverlies	50 mg eenmaal per dag	vanaf een maand eventueel 100 mg eenmaal per dag
Chronisch hartfalen	12,5 mg eenmaal per dag	wekelijks verhogen via 25 en 50 mg naar 100 mg, ten hoogste 150 mg eenmaal per dag
Verdikte linker hartkamer (risico op beroerte)	50 mg eenmaal per dag	lage dosis hydrochloorthiazide erbij en/of 100 mg eenmaal per dag
Kinderen van 6 tot 18 jaar, 20 tot 50 kg, die tabletten kunnen slikken	25 mg eenmaal per dag	in uitzonderlijke gevallen tot 50 mg
Kinderen van 6 tot 18 jaar, boven 50 kg	50 mg eenmaal per dag	in uitzonderlijke gevallen tot 100 mg

Inname, een vergeten tablet en te veel ingenomen

Slik de tablet heel door met een glas water; dat kan met of zonder eten. Neem losartan elke dag rond hetzelfde tijdstip in en blijf het gebruiken zolang de arts dat voorschrijft, want alleen dan blijft de bloeddruk constant verlaagd.

Bent u een tablet vergeten, neem dan de volgende dosis op het gewone moment en neem geen dubbele dosis. Te veel ingenomen? Neem direct contact op met een arts; een lage bloeddruk en een snelle of juist trage hartslag zijn mogelijke verschijnselen. Vooral in het begin en na een verhoging van de dosis kunt u duizelig of slaperig worden; houd daar rekening mee als u autorijdt of machines bedient.

Bijwerkingen: van duizeligheid tot hoog kalium

In de klinische studies was duizeligheid de meest voorkomende bijwerking. Hieronder staan de belangrijkste bijwerkingen uit de bijsluiter van Cozaar, naar hoe vaak ze voorkomen; niet iedereen krijgt ermee te maken. Volgens de tabel in rubriek 4.8 van de productinformatie kwamen in de onderzoeken bloedarmoede en veranderingen in de nierfunctie alleen bij hartfalen vaak voor, en te weinig suiker in het bloed alleen bij diabetes type 2 met nierziekte. Een bijwerking kunt u ook melden bij het Nederlands Bijwerkingen Centrum Lareb.

Vaak (bij minder dan 1 op de 10 gebruikers): duizeligheid, een te lage bloeddruk (vooral bij veel vochtverlies of sterke plaspillen), een daling van de bloeddruk bij het opstaan, zwakte, vermoeidheid, te veel kalium of te weinig suiker in het bloed, veranderingen in de nierfunctie en bloedarmoede.
Soms (bij minder dan 1 op de 100): hoofdpijn, slaperigheid, slaapproblemen, hartkloppingen, pijn op de borst, kortademigheid, buikpijn, verstopping, diarree, misselijkheid, braken, netelroos, jeuk, uitslag, een plaatselijke zwelling en hoest.
Zelden (bij minder dan 1 op de 1000): angio-oedeem, een zwelling in de darmen (met buikpijn, braken en diarree), ontsteking van bloedvaten, tintelingen, flauwvallen, boezemfibrilleren, een beroerte en leverontsteking.

Hoest: wat de productinformatie meldt

Hoest staat in dezelfde bijsluiter bij de bijwerkingen die soms voorkomen. In de registratieonderzoeken meldde 3,1 procent van de losartangebruikers uit zichzelf hoest, tegen 2,6 procent op placebo, 4,1 procent op hydrochloorthiazide en 8,8 procent op een ACE-remmer (een analyse van 16 dubbelblinde studies in rubriek 5.1 van de productinformatie). Deze cijfers gaan alleen over hoest, niet over het effect op de bloeddruk of het hart. Heeft u last van hoest, bespreek dat met de arts en stop of wissel niet zelf van medicijn.

Wanneer losartan niet mag of extra voorzichtigheid vraagt

Volgens de productinformatie mag u losartan niet gebruiken bij overgevoeligheid voor de werkzame stof of een hulpstof, in het tweede en derde trimester van de zwangerschap, bij een ernstig verminderde leverfunctie en samen met aliskiren als u diabetes heeft of een nierfunctie (GFR) onder 60 ml/min/1,73 m². Overleg vooraf met de arts bij:

eerder angio-oedeem, een zwelling van gezicht, lippen, keel of tong;
veel vocht- of zoutverlies door braken, diarree, sterke plaspillen of een zoutarm dieet;
vernauwde slagaders naar de nieren of een recente niertransplantatie;
hartfalen, een vernauwde aorta- of mitralisklep of een verdikte hartspier die de uitstroom van bloed belemmert;
primair hyperaldosteronisme: losartan wordt dan niet aanbevolen;
intolerantie voor bepaalde suikers: onder andere Cozaar en Losartankalium Accord bevatten lactose.

Kalium, pijnstillers en andere wisselwerkingen

Vertel de arts en de apotheker welke medicijnen u gebruikt, ook die u zonder recept koopt. Let vooral op deze combinaties uit de productinformatie:

Kaliumsparende plaspillen (amiloride, triamtereen, spironolacton), kaliumsupplementen, zoutvervangers met kalium en middelen met trimethoprim of heparine: kans op te veel kalium in het bloed; de combinatie wordt afgeraden.
Ontstekingsremmende pijnstillers (NSAID's), ook COX-2-remmers en acetylsalicylzuur in ontstekingsremmende doses: minder effect op de bloeddruk en kans op een slechtere nierfunctie, vooral bij ouderen of een al verminderde nierfunctie.
Een ACE-remmer (zoals lisinopril) of aliskiren erbij: deze dubbele blokkade geeft meer kans op lage bloeddruk, te veel kalium en nierfunctieverlies en wordt niet aanbevolen.
Lithium: de lithiumspiegel kan stijgen en moet dan worden gecontroleerd.
Andere bloeddrukverlagende middelen, ook tricyclische antidepressiva, antipsychotica en baclofen: meer kans op een te lage bloeddruk.
Fluconazol en rifampicine verlagen de hoeveelheid actieve metaboliet, in onderzoek met ongeveer de helft en met 40 procent; bij rifampicine is de klinische betekenis onbekend.
Grapefruitsap: vermijden, omdat het de hoeveelheid actieve metaboliet en daarmee het effect kan verlagen.

Zwangerschap en borstvoeding

In het eerste trimester wordt losartan afgeraden en in het tweede en derde trimester mag het niet: middelen uit deze groep kunnen dan de nieren en de verharding van de schedel van het ongeboren kind schaden, tot te weinig vruchtwater leiden en bij de pasgeborene een lage bloeddruk, nierfalen en een te hoog kalium geven. Wilt u zwanger worden, dan adviseert de productinformatie een overstap op een bloeddrukverlager met een bekend veiligheidsprofiel in de zwangerschap, tenzij doorgaan echt nodig is. Blijkt u zwanger, neem dan contact op met uw arts: losartan wordt dan onmiddellijk gestopt. Tijdens borstvoeding wordt het niet aanbevolen, omdat gegevens ontbreken.

Controles en wanneer u een arts nodig heeft

Thuisarts adviseert ongeveer drie weken na de start de bloeddruk te laten controleren; na de start of een dosisverhoging laat de huisarts soms ook bloed prikken. Volgens de productinformatie vragen kalium en nierfunctie vooral aandacht bij een verminderde nierfunctie, diabetes met nierschade en hartfalen. Heeft u nierschade, diabetes of hartfalen en krijgt u hoge koorts, veel diarree of moet u veel overgeven, neem dan contact op met de huisarts: soms is het beter het middel tijdelijk minder of niet te gebruiken.

Stop met losartan en ga meteen naar een arts of de spoedeisende hulp bij een zwelling van gezicht, lippen, mond of keel met moeite met slikken of ademen. Krijgt u na inname buikpijn, misselijkheid, braken of diarree, overleg dan met uw arts. Bel 112 bij pijn op de borst, ernstige benauwdheid, een plotseling verlamde arm of een scheve mond. Bel dezelfde dag de huisarts of de huisartsen-spoedpost als uw bovendruk onder de 90 zakt of boven de 180 komt met klachten zoals hoofdpijn of duizeligheid.

Een herhaalrecept voor losartan aanvragen

Gebruikt u losartan al, dan kunt u via deze website een herhaalrecept laten beoordelen. In de medische vragenlijst geeft u onder meer aan welke medicijnen u nu gebruikt. De aanvraag wordt beoordeeld door Damian Wojno, arts ingeschreven in Polen (PWZ-nummer 3211301). Heeft de arts vragen, dan stelt hij die schriftelijk in de chat in uw account. Daar kunt u ook een medicatieoverzicht van uw apotheek of recente uitslagen van kalium en nierfunctie sturen als hij daarom vraagt.

De arts kan besluiten geen recept op te stellen en u naar uw huisarts te verwijzen, bijvoorbeeld bij een zwangerschapswens, nieuwe klachten of controles die lang geleden zijn. Een eerste start beoordeelt hij per situatie; is er onderzoek nodig dat niet op afstand kan, dan hoort dat bij de huisarts. U ontvangt het recept als pdf per e-mail. Of het medicijn wordt meegegeven, beslist de apotheker.

Wat kost het?

U betaalt deze beoordeling zelf; wij declareren niet bij uw zorgverzekeraar. Wat de beoordeling kost, ziet u bij de knop waarmee u een aanvraag begint. Of het medicijn wordt vergoed, hangt af van het medicijn en van uw zorgverzekering. Vraag het uw apotheek of zorgverzekeraar.

Moet ik losartan 's ochtends of 's avonds innemen?

Voor de gewone dosis noemt de productinformatie geen vast moment van de dag; alleen bij een verhoging naar 100 mg per dag vanwege hoge bloeddruk staat de ochtend vermeld. Kies een vast moment dat past bij uw andere medicijnen, eventueel in overleg met uw arts of apotheker.

Kan ik losartan zonder recept krijgen?

Nee. Alle producten met losartan in het register van het CBG, ook de combinatietabletten, hebben de afleverstatus UR: uitsluitend recept. Dosis en controles hangen af van uw aandoening, uw nierfunctie en uw andere medicijnen.

Mag ik ibuprofen gebruiken als ik losartan slik?

Ibuprofen is een ontstekingsremmende pijnstiller (NSAID). Volgens de productinformatie kan zo'n middel het effect van losartan op de bloeddruk afzwakken en, vooral bij ouderen of een verminderde nierfunctie, de nierfunctie verslechteren. Vraag uw arts of apotheker welke pijnstiller bij u past.

Wat gebeurt er als ik stop met losartan?

Losartan werkt alleen zolang u het gebruikt; volgens Thuisarts gaat de bloeddruk weer omhoog als u de medicijnen niet elke dag slikt. Stop daarom niet zelf en niet in één keer. Wilt u minderen, bijvoorbeeld door bijwerkingen of op hogere leeftijd, maak dan met de huisarts een afbouwschema en laat tussendoor uw bloeddruk meten.

Kan ik met een recept uit een ander EU-land losartan ophalen in Nederland?

Een Nederlandse apotheek mag een recept uit een ander EU-land aannemen als het de vereiste gegevens bevat; de apotheker beoordeelt het zelf en mag weigeren bij twijfel over de echtheid, de inhoud of de begrijpelijkheid. Het recept dat u via deze website kunt krijgen, wordt in Polen opgesteld, dus vraag vooraf bij uw apotheek na of zij zo'n recept aanneemt. De apotheker volgt de Nederlandse regels, waardoor u soms minder meekrijgt dan op het recept staat.