Hydrochloorthiazide: wat deze plaspil doet met kalium en uw huid

Hoe hydrochloorthiazide werkt

Hydrochloorthiazide remt in het laatste deel van de nierbuisjes de terugopname van natrium. Met het natrium verliest het lichaam ook chloride en water, en daarnaast meer kalium dan normaal. Bij hoge bloeddruk daalt eerst de hoeveelheid vocht in de bloedbaan; daarnaast meldt de SmPC een lagere weerstand in de kleine bloedvaten, al is het mechanisme niet volledig duidelijk (SmPC Hydrochloorthiazide Sandoz, rubriek 5.1). Bij een ernstig verminderde nierfunctie, met een creatinineklaring onder 30 ml/min, werkt het middel niet.

Meestal in een combinatietablet

In de Geneesmiddeleninformatiebank van het CBG staan twaalf producten met alleen hydrochloorthiazide, in sterktes van 12,5, 25 en 50 mg, tegenover ruim driehonderd combinatieproducten. Daarin zit hydrochloorthiazide samen met een sartan zoals losartan, valsartan, irbesartan of telmisartan, met een ACE-remmer zoals enalapril of lisinopril, met een bètablokker, met amiloride of triamtereen, of in drievoudige tabletten met ook amlodipine. Alle producten hebben de afleverstatus UR, uitsluitend recept.

Gebruikt u een combinatietablet, kijk dan op de verpakking welke stoffen erin zitten en lees de bijsluiter van dat product. Over een van de vaste partners leest u meer op de pagina over losartan; een overzicht van alle groepen bloeddrukverlagers staat op de pagina over hart en bloeddruk.

Dosering bij hoge bloeddruk en bij oedeem

De behandeling begint met de laagste werkzame dosis. Bij hoge bloeddruk noemen beide productteksten 12,5 of 25 mg per dag; volgens de SmPC van Hydrochloorthiazide Sandoz is 12,5 mg per dag op lange termijn gebruikelijk. Boven 25 mg per dag daalt de bloeddruk niet verder, terwijl het kaliumverlies wel toeneemt; de SmPC raadt dan een combinatie met een ander bloeddrukmiddel aan. Bij oedeem noemen de productteksten verschillende start- en onderhoudsdoses (zie de tabel); welke dosis voor u geldt, bepaalt de arts en staat op het etiket.

Bent u een dosis vergeten, neem die dan volgens de bijsluiter van het Sandoz-product in zodra u eraan denkt, maar nooit een dubbele dosis. Kinderen en jongeren onder de 18 krijgen het middel niet, omdat er geen ervaring mee is.

Kalium, natrium en vochtbalans

Een te laag kalium staat in de bijwerkingentabellen van beide productteksten als zeer vaak, bij 1 of meer op de 10 gebruikers; ook natrium en magnesium kunnen dalen en calcium kan juist stijgen. Een kaliumtekort kan vermoeidheid, slaperigheid, spierzwakte, tintelingen, verstopping en hartritmestoornissen geven. Bij veel vochtverlies kunnen dorst, een droge mond, zwakte, duizeligheid, spierpijn en kuitkrampen, hoofdpijn en hartkloppingen optreden.

De bijsluiter vraagt u voldoende te drinken en kaliumrijk te eten, zoals bananen, groente en noten. Bij langdurige behandeling worden kalium, natrium, calcium, creatinine, ureum, cholesterol, urinezuur en bloedsuiker regelmatig gecontroleerd. Thuisarts adviseert mensen met nierschade, diabetes of hartfalen om bij hoge koorts, veel diarree of veel overgeven contact op te nemen met de huisarts; soms moet de plaspil dan even worden verlaagd of gestopt.

Huid en zon: niet-melanome huidkanker

Volgens de SmPC is er een verhoogd risico op niet-melanome huidkanker, namelijk basaalcelcarcinoom en plaveiselcelcarcinoom, naarmate de totale hoeveelheid hydrochloorthiazide over de jaren toeneemt. Dat verband werd gezien in twee epidemiologische onderzoeken op basis van het Deense kankerregister; de lichtgevoeligheid die het middel kan veroorzaken, is een mogelijke verklaring. In de bijsluiter staat dat vooral langdurig gebruik in hoge doses het risico op sommige soorten huid- en lipkanker kan vergroten.

De productinformatie adviseert om de huid regelmatig te controleren op nieuwe plekken, verdachte plekken meteen te melden, blootstelling aan zon en uv-licht te beperken en de huid goed te beschermen. Thuisarts noemt zonnebrandcrème met minimaal factor 30. Heeft u eerder basaalcel- of plaveiselcelkanker gehad, dan kunt u een plaspil als deze volgens Thuisarts beter niet gebruiken; de SmPC spreekt van heroverwegen.

Ogen, longen en andere ernstige reacties

Zoek bij deze reacties zo snel mogelijk medische hulp; bij ernstige benauwdheid belt u 112:

• plotseling slechter zien of oogpijn, meestal binnen uren tot weken na de start: dit kan wijzen op vochtophoping in het vaatvlies van het oog of een acute verhoging van de oogdruk (nauwekamerhoekglaucoom), die onbehandeld tot blijvend zichtverlies kan leiden; het risico is groter na een eerdere allergie voor penicilline of sulfonamiden
• ernstige kortademigheid of moeite met ademen kort na inname, soms met koorts: zeer zelden is een acuut longprobleem (ARDS) gemeld
• plotselinge zwelling van gezicht, lippen of tong, of plotseling uitslag met jeuk: dit kan een allergische reactie zijn
• hevige buikpijn, mogelijk door een ontsteking van de alvleesklier of de galblaas, of gele verkleuring van huid en ogen
• een ernstige huidreactie met blaren of loslatende huid
• veel blauwe plekken, bloedingen of vaak infecties, die kunnen wijzen op een verandering in het bloedbeeld

Jicht, bloedsuiker en cholesterol

Hydrochloorthiazide kan het urinezuur in het bloed laten stijgen en bij mensen met aanleg een jichtaanval uitlokken. Volgens de SmPC van Hydrochloorthiazide Sandoz mag het bij jicht niet worden gebruikt, en Thuisarts raadt plaspillen als deze bij jicht af. Het middel kan ook de bloedsuiker verhogen: een sluimerende diabetes kan zich openbaren, en bij diabetes kan de dosis van insuline of tabletten moeten worden aangepast. Daarnaast kunnen cholesterol en triglyceriden stijgen; hogere vetwaarden staan in de bijwerkingentabellen van beide productteksten als zeer vaak.

Wanneer hydrochloorthiazide niet mag

Volgens de SmPC van Hydrochloorthiazide Sandoz mag het middel niet worden gebruikt bij:

• overgevoeligheid voor hydrochloorthiazide of andere sulfonamiden
• een ernstige nierziekte met weinig of geen urine of een creatinineklaring onder 30 ml/min, en een acute nierontsteking (glomerulonefritis)
• een ernstige leverfunctiestoornis (hepatisch coma of precoma)
• een te laag kalium of natrium, een te hoog calcium of een te klein bloedvolume
• jicht of een verhoogd urinezuur dat klachten geeft

Zwangerschap, borstvoeding en andere situaties

Tijdens de zwangerschap wordt hydrochloorthiazide alleen op zeer strikte indicatie gebruikt, en niet voor vochtophoping, hoge bloeddruk of pre-eclampsie die door de zwangerschap zijn ontstaan. Bij borstvoeding wordt het afgeraden, omdat het de melkproductie kan verminderen. Bij de ziekte van Addison mogen thiaziden niet worden gebruikt, en bij lupus (SLE) kan de ziekte opvlammen. Extra voorzichtigheid geldt bij een verminderde lever- of nierfunctie, vernauwde nierslagaders, een verminderde bloedtoevoer naar hart of hersenen en bij astma of allergieën.

Wisselwerkingen

Vertel de arts en de apotheker welke middelen u gebruikt. Belangrijke combinaties uit rubriek 4.5 van de SmPC:

• lithium: afgeraden, omdat lithium minder wordt uitgescheiden en schadelijker wordt voor hart en zenuwen
• middelen die kalium verlagen, zoals furosemide, corticosteroïden zoals prednison en laxeermiddelen: nog meer kaliumverlies
• middelen die het natrium verlagen, zoals SSRI-antidepressiva, carbamazepine, oxcarbazepine en desmopressine: meer kans op een te laag natrium
• digoxine en middelen die het hartritme beïnvloeden, zoals sotalol, amiodaron en sommige antipsychotica: een laag kalium vergroot de kans op ritmestoornissen, dus kalium en hartfilmpje worden dan gecontroleerd
• NSAID's zoals ibuprofen, naproxen en diclofenac: minder effect en kans op nierproblemen bij vochttekort
• perindopril en andere ACE-remmers: bij de eerste dosis kan de bloeddruk sterk dalen; volgens de SmPC wordt de plaspil daarom 2 tot 3 dagen vóór de start van de ACE-remmer gestopt
• metformine: voorzichtigheid vanwege het risico op melkzuurvergiftiging (lactaatacidose)
• calcium- en vitamine D-supplementen: het calcium kan te hoog worden
• colestyramine en colestipol: minder opname van hydrochloorthiazide; neem ze bij voorkeur meer dan 2 uur uit elkaar in
• alcohol, andere bloeddrukverlagers en middelen tegen erectieproblemen of plasklachten zoals tamsulosine: extra bloeddrukdaling, vooral bij het opstaan

Hydrochloorthiazide via een herhaalrecept

Gebruikt u hydrochloorthiazide al, los of in een combinatietablet, dan kan een arts uw aanvraag voor een herhaalrecept op afstand beoordelen. In de medische vragenlijst noemt u ook de medicijnen die u nu gebruikt; vermeld bij een combinatietablet de volledige productnaam, zodat beide werkzame stoffen duidelijk zijn. De beoordeling ligt bij Damian Wojno, arts ingeschreven in Polen (PWZ-nummer 3211301). Heeft de arts vragen, dan stelt hij die schriftelijk in de chat in uw account. Hij kan vragen om uw medicatieoverzicht of recente uitslagen van kalium, natrium en nierfunctie, die u via dezelfde chat stuurt.

Ontbreken die gegevens, zijn er nieuwe klachten of moet de dosis veranderen, dan wijst de arts de aanvraag mogelijk af of raadt hij een bezoek aan uw huisarts aan. Bloedcontroles en de jaarlijkse bespreking van uw risico op hart- en vaatziekten bij de huisarts blijven nodig. Is de uitkomst positief, dan volgt het recept. U ontvangt het recept als pdf per e-mail. Of het medicijn wordt meegegeven, beslist de apotheker.

Wat kost het?

Of het medicijn wordt vergoed, hangt af van het medicijn en van uw zorgverzekering. Vraag het uw apotheek of zorgverzekeraar. U betaalt deze beoordeling zelf; wij declareren niet bij uw zorgverzekeraar. Het tarief voor de beoordeling staat bij de knop om een aanvraag te starten.