Enalapril bij hoge bloeddruk en hartfalen: werking en bijwerkingen

Enalapril verlaagt de bloeddruk en ontlast het hart. Artsen schrijven het voor bij hoge bloeddruk en hartfalen, en om klachten van hartfalen te voorkomen als de linkerhartkamer minder goed pompt. Op deze pagina vindt u de doseringen uit de SmPC, de kans op droge hoest en andere bijwerkingen, de situaties waarin enalapril niet past en de controles die erbij horen. De behandeling verloopt altijd onder begeleiding van een arts.

Hoe enalapril werkt

In de tablet zit enalaprilmaleaat, dat na opname wordt omgezet in het werkzame enalaprilaat. Dat blokkeert het enzym ACE (angiotensine-converterend enzym), waardoor minder angiotensine II wordt gemaakt, een hormoon dat de bloedvaten nauwer maakt. De bloeddruk daalt. Omdat de bijnier ook minder aldosteron aanmaakt, kan het kalium in het bloed oplopen (SmPC, rubrieken 4.4 en 5.1).

De uitscheiding loopt vooral via de nieren (rubriek 5.2). Werken die minder goed, dan blijft er meer enalaprilaat in het bloed en kiest de arts een lagere dosis.

Waarvoor enalapril wordt gebruikt

Volgens rubriek 4.1 van de SmPC is enalapril bestemd voor:

behandeling van hoge bloeddruk
behandeling van hartfalen met klachten
voorkomen van klachten van hartfalen bij mensen met een verminderde pompfunctie van de linkerkamer (ejectiefractie van 35% of lager) die nog geen klachten hebben

Sterktes, vormen en combinaties

Het CBG-register vermeldt tabletten met 5, 10 en 20 mg enalaprilmaleaat van het oorspronkelijke merk Renitec, tabletten met 5, 10, 20, 30 en 40 mg van andere fabrikanten en combinatietabletten met de plaspil hydrochloorthiazide of met de calciumblokker lercanidipine. Alle hebben de afleverstatus UR: uitsluitend recept. Andere groepen staan in het overzicht van bloeddrukverlagers.

Voor kinderen met hartfalen is een apart product met orodispergeerbare tabletjes van 0,25 en 1 mg toegelaten; die behandeling start een arts met ervaring in hartfalen bij kinderen (productinformatie EMA).

Doseringen uit de SmPC

De tabel geeft rubriek 4.2 van de SmPC weer; voor u geldt de dosis op het etiket. Na eerdere hoge doses plaspillen kan de bloeddruk bij de start sterk zakken; die plaspil wordt daarom zo mogelijk 2 tot 3 dagen eerder gestopt.

Werken de nieren minder goed, dan is de startdosis lager: 5 tot 10 mg bij een creatinineklaring tussen 30 en 80 ml/min, 2,5 mg bij 10 tot 30 ml/min en daaronder 2,5 mg op dialysedagen. Bij kinderen met hoge bloeddruk is de ervaring beperkt. Voor wie tabletten kan slikken, is de startdosis 2,5 mg bij 20 tot 50 kg en 5 mg vanaf 50 kg; bij pasgeborenen en bij kinderen met een sterk verminderde nierfunctie wordt enalapril niet aanbevolen.

Situatie	Startdosis	Daarna
Hoge bloeddruk	5 tot 20 mg eenmaal per dag, afhankelijk van de ernst; bij lichte hoge bloeddruk 5 tot 10 mg	Meestal 20 mg per dag, maximaal 40 mg per dag
Hoge bloeddruk met zout- of vochttekort, eerdere hoge doses plaspillen of een sterk geactiveerd renine-angiotensinesysteem	5 mg of lager; bij zout- of vochttekort of een sterk geactiveerd systeem onder medisch toezicht	Aanpassen aan de bloeddruk; nierfunctie en kalium worden gecontroleerd
Hartfalen of een verminderde pompfunctie zonder klachten	2,5 mg, onder nauwlettend medisch toezicht	In 2 tot 4 weken naar 20 mg per dag in één of twee doses; maximaal 40 mg per dag, verdeeld over twee doses

Opbouwschema bij hartfalen

Bij hartfalen wordt enalapril gecombineerd met een plaspil en zo nodig digitalis of een bètablokker. Omdat de bloeddruk na de eerste doses kan dalen, worden bloeddruk en nierfunctie bij de start en daarna nauwkeurig gevolgd; een lage bloeddruk na de eerste dosis sluit verder gebruik niet uit. Het schema uit rubriek 4.2:

Periode	Dosis per dag
Dag 1 tot en met 3	2,5 mg in één dosis
Dag 4 tot en met 7	5 mg, verdeeld over twee doses
Week 2	10 mg in één dosis of verdeeld over twee doses
Week 3 en 4	20 mg in één dosis of verdeeld over twee doses

Zo neemt u enalapril in

Enalapril mag met of zonder eten; voedsel verandert de opname niet (SmPC, rubriek 4.2). Tablet vergeten? Sla die over, neem de volgende op het gebruikelijke tijdstip en geen dubbele dosis (bijsluiter).

Voelt u zich in het begin licht in het hoofd of duizelig, ga dan liggen; volgens de bijsluiter hoort dat bij doorgebruik te verbeteren. Rijd geen auto en bedien geen machines zolang u duizelig of slaperig bent. Stop nooit zonder overleg met uw arts.

Droge hoest: bij enalapril zeer vaak

De SmPC van enalapril deelt hoest in als zeer vaak: hij komt voor bij minstens 1 op de 10 gebruikers. Volgens rubriek 4.4 gaat het om een droge, aanhoudende hoest zonder slijm, die na het stoppen met het middel verdwijnt. Ook lisinopril en perindopril kunnen deze hoest geven.

Hoest kan ook een andere oorzaak hebben; volgens de SmPC moet een arts daarbij ook aan een ACE-remmer denken. Stop niet zelf, maar bespreek de hoest met de arts die u behandelt; die kan een middel uit een andere groep overwegen.

Andere bijwerkingen

Naast hoest noemt de SmPC als zeer vaak: duizeligheid, wazig zien, misselijkheid en zwakte. Vaak (1 tot 10 op elke 100 gebruikers): hoofdpijn, depressie, flauwvallen, smaakverandering, een lage bloeddruk (ook bij opstaan), pijn op de borst, hartritmestoornissen, kortademigheid, diarree, buikpijn, huiduitslag, vermoeidheid, een verhoogd kalium of creatinine en allergische reacties met zwelling van gezicht, lippen, tong of keel.

Soms gaat het om een lage bloedsuiker, slapeloosheid of slaperigheid, oorsuizen, hartkloppingen, maagklachten, spierkrampen, haaruitval, impotentie of een verminderde nierfunctie. Bij mensen met een verhoogd risico zijn als soms ook een hartinfarct en een beroerte gemeld, mogelijk door een te sterke bloeddrukdaling; in klinisch onderzoek kwam dat ongeveer even vaak voor als met placebo of een vergelijkingsmiddel. Zelden ontstaan leverproblemen of ernstige huidreacties.

Alarmsignalen: zwelling, geelzucht en infecties

Angio-oedeem is een plotselinge zwelling van gezicht, armen of benen, lippen, tong of keel. De SmPC van enalapril deelt deze overgevoeligheidsreactie in als vaak; ze kan op elk moment van de behandeling optreden, en mensen met een donkere huidskleur lopen meer risico. Krijgt u zo'n zwelling, stop dan met enalapril en neem onmiddellijk contact op met een arts; bij een dikke tong of keel, of moeite met slikken of ademen, belt u 112. Na zo'n reactie op een ACE-remmer mag u enalapril niet meer gebruiken. Zeer zelden zit de zwelling in de darm.

Volgens Thuisarts belt u direct 112, de huisarts of de huisartsen-spoedpost bij pijn op de borst, opeens veel pijn tussen de schouders, ernstige benauwdheid, een scheve mond, een verlamde arm of been of opeens niet goed meer kunnen praten. Overleg snel met een arts bij:

een gele huid of gele ogen
koorts, keelpijn of andere tekenen van infectie bij een bindweefselziekte zoals lupus, of bij gebruik van afweeronderdrukkers, allopurinol of procaïnamide (kans op te weinig witte bloedcellen)
ernstige huiduitslag met blaren
veel braken of diarree, of een bovendruk onder de 90: neem dan dezelfde dag contact op met uw huisarts of de huisartsen-spoedpost

Contra-indicaties en extra voorzichtigheid

Extra voorzichtigheid is nodig bij een vernauwing van de aortaklep of mitralisklep, een verdikte hartspier, vernauwde nierslagaders en dialyse met high-flux-membranen. Vlak na een niertransplantatie raadt de SmPC enalapril af. Volgens rubriek 4.3 is enalapril gecontra-indiceerd bij:

overgevoeligheid voor enalapril, een hulpstof of een andere ACE-remmer
angio-oedeem: eerder door een ACE-remmer, erfelijk of zonder bekende oorzaak
een zwangerschap van meer dan 3 maanden
aliskiren als u ook diabetes heeft of een GFR lager dan 60 ml/min/1,73 m²
gelijktijdig gebruik van sacubitril/valsartan; enalapril start pas 36 uur na de laatste dosis daarvan

Zwangerschap en kinderwens

Een behandeling met een ACE-remmer wordt in de zwangerschap niet gestart, en in de eerste drie maanden raadt de SmPC enalapril af. Vanaf het tweede trimester mag het niet meer: het kan dan de nierfunctie van het kind aantasten, de hoeveelheid vruchtwater verminderen en het hard worden van de schedelbotten vertragen (SmPC, rubriek 4.6).

Bij een kinderwens bespreekt u vooraf met uw arts welk middel past. Bent u zwanger, neem dan zo snel mogelijk contact op: de arts stopt de behandeling en kiest zo nodig een ander middel.

Combineren met andere medicijnen

Geef arts en apotheker een volledig overzicht van uw middelen, ook van middelen zonder recept. Acetylsalicylzuur in de dosering bij hart- en vaatziekten en bètablokkers kunnen volgens rubriek 4.5 wel samen met enalapril worden gebruikt. Let vooral op:

middelen die het kalium verhogen: heparine, ciclosporine, trimethoprim en co-trimoxazol, kaliumsparende plaspillen zoals spironolacton, kaliumsupplementen en zoutvervangers met kalium
NSAID's zoals ibuprofen, ook COX-2-remmers: minder effect, meer kalium en extra belasting van de nieren
lithium: de spiegel kan te hoog worden
een sartan of aliskiren erbij: meer kans op een lage bloeddruk, een hoog kalium en een slechtere nierfunctie, en daarom niet aanbevolen
sacubitril/valsartan (niet samen gebruiken), racecadotril, mTOR-remmers zoals sirolimus, en vildagliptine: meer kans op angio-oedeem
insuline en andere bloedsuikerverlagers: kans op een te lage bloedsuiker, vooral in de eerste weken van de combinatie
sympathicomimetica, onder meer in sommige middelen tegen hoest en verkoudheid: minder bloeddrukdaling
nitraten, andere bloeddrukverlagers, bepaalde narcosemiddelen, tricyclische antidepressiva en antipsychotica: de bloeddruk kan extra zakken

Bloedcontroles en afspraken bij de huisarts

Bij hartfalen en na eerder gebruik van plaspillen vraagt de SmPC bij de start om controle van nierfunctie en kalium, en bij een verminderde nierfunctie ook daarna. Thuisarts beschrijft een afspraak bij de huisarts of praktijkondersteuner zo'n 3 weken na de start; na de start of een dosisverhoging van een ACE-remmer wordt soms bloed afgenomen.

Ook bij hoge koorts, veel braken of diarree is contact met de huisarts nodig als u nierschade, diabetes of hartfalen heeft; soms moet enalapril dan even minder of niet worden gebruikt (Thuisarts). Moet u geopereerd of verdoofd worden, ook bij de tandarts, of krijgt u LDL-aferese of een behandeling tegen een allergie voor bijen- of wespensteken, vertel dan dat u enalapril gebruikt.

Herhaalrecept voor enalapril: hoe de beoordeling verloopt

Voor een herhaalrecept vult u een medische vragenlijst in en noemt daarin ook de andere medicijnen die u gebruikt. Damian Wojno, arts ingeschreven in Polen (PWZ-nummer 3211301), leest de vragenlijst en beslist over het recept. Heeft de arts vragen, dan stelt hij die schriftelijk in de chat in uw account. Vraagt hij om een medicatieoverzicht van uw apotheek, recente bloeddrukwaarden of uitslagen van kalium en nierfunctie, dan stuurt u die ook via de chat.

Wijzen uw antwoorden op nieuwe klachten, een dosis die aangepast moet worden of achterstallige controles, dan kan de arts weigeren of u doorverwijzen naar uw huisarts. Wilt u met enalapril beginnen, dan weegt hij per situatie af of dat zonder lichamelijk onderzoek verantwoord is. De controles bij uw huisarts blijven nodig. Is de beoordeling positief, dan stelt de arts het recept op. U ontvangt het recept als pdf per e-mail. Of het medicijn wordt meegegeven, beslist de apotheker.

Wat kost het?

Of het medicijn wordt vergoed, hangt af van het medicijn en van uw zorgverzekering. Vraag het uw apotheek of zorgverzekeraar. U betaalt deze beoordeling zelf; wij declareren niet bij uw zorgverzekeraar. Welk bedrag u voor de beoordeling betaalt, ziet u op de knop waarmee u een aanvraag begint.

Hoe snel werkt enalapril?

Volgens rubriek 5.1 van de SmPC begint de bloeddruk meestal na ongeveer een uur te dalen, het sterkst na 4 tot 6 uur, en houdt de werking bij de aanbevolen doses minstens 24 uur aan. Bij sommige mensen duurt het enkele weken voordat het effect op de bloeddruk optimaal is; volgens Thuisarts kan het een aantal maanden duren voordat de bloeddruk goed is.

Mag ik alcohol drinken als ik enalapril gebruik?

Wees terughoudend. Volgens rubriek 4.5 van de SmPC versterkt alcohol het bloeddrukverlagende effect van ACE-remmers; een te sterke daling merkt u aan duizeligheid of een licht gevoel in het hoofd. Thuisarts adviseert bij hoge bloeddruk geen alcohol te drinken.

Kan ik een tablet enalapril doormidden breken?

Dat verschilt per product. Volgens de SmPC kunnen de tabletten van Enalaprilmaleaat Sandoz 5, 10 en 20 mg (RVG 23648 tot en met 23650) in gelijke doses worden verdeeld. Bij Renitec dient de breukstreep alleen om het slikken te vergemakkelijken; een dosis van 2,5 mg is met Renitec niet mogelijk. Kijk voor andere producten in de bijsluiter of vraag het de apotheker.

Mag ik enalapril gebruiken als ik borstvoeding geef?

Bespreek dat vooraf met uw arts. Volgens rubriek 4.6 van de SmPC komt er zeer weinig enalapril in de moedermelk, maar wordt het toch niet aanbevolen bij een te vroeg geboren baby en in de eerste weken na de geboorte. Bij een ouder kind kan het worden overwogen als de moeder het nodig heeft en het kind op bijwerkingen wordt gecontroleerd. Thuisarts adviseert ACE-remmers in het algemeen niet te gebruiken bij borstvoeding.

Neem ik enalapril 's ochtends of 's avonds in?

De productinformatie noemt geen vast tijdstip. Bij hoge bloeddruk neemt u enalapril eenmaal per dag in; bij hartfalen kan de dagdosis over twee momenten worden verdeeld. Eten maakt voor de opname niet uit. Kies een moment dat in uw dagritme past.

Kan ik een recept uit een ander EU-land voor enalapril bij een Nederlandse apotheek inleveren?

De Regeling Geneesmiddelenwet (artikel 6.14) maakt het mogelijk dat een apotheek in Nederland een recept uit een andere EU-lidstaat aanneemt, mits de vereiste gegevens erop staan. De apotheker beslist zelf en mag bij twijfel over echtheid, inhoud of begrijpelijkheid weigeren. Een recept via deze website stelt een arts op die in Polen is ingeschreven; vraag daarom eerst bij uw apotheek of zij zo'n recept aanneemt.